Can chi là hệ đếm thời gian dùng chung cho âm lịch, tử vi, chọn ngày và phong thủy. Mỗi năm, tháng, ngày, giờ đều được gọi bằng một cặp gồm một thiên can và một địa chi, ví dụ năm Bính Ngọ, ngày Giáp Tý.
10 thiên can
| Can | Âm dương | Ngũ hành |
|---|---|---|
| Giáp, Ất | Giáp dương, Ất âm | Mộc |
| Bính, Đinh | Bính dương, Đinh âm | Hỏa |
| Mậu, Kỷ | Mậu dương, Kỷ âm | Thổ |
| Canh, Tân | Canh dương, Tân âm | Kim |
| Nhâm, Quý | Nhâm dương, Quý âm | Thủy |
12 địa chi
Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Chi ở vị trí lẻ (Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất) là dương, chi ở vị trí chẵn là âm. Về ngũ hành: Dần, Mão thuộc Mộc; Tỵ, Ngọ thuộc Hỏa; Thân, Dậu thuộc Kim; Hợi, Tý thuộc Thủy; Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thuộc Thổ.
Mỗi chi cũng là một canh giờ dài hai tiếng: giờ Tý từ 23 giờ đến 1 giờ, giờ Sửu từ 1 đến 3 giờ, giờ Ngọ từ 11 đến 13 giờ.
Vòng 60: Lục thập hoa giáp
Can và chi ghép lần lượt: Giáp Tý, Ất Sửu, Bính Dần... Can dương chỉ đi với chi dương, can âm đi với chi âm, nên chỉ có 60 cặp (bội chung nhỏ nhất của 10 và 12), không phải 120. Sau 60 năm vòng lặp lại, vì vậy người ta gọi tuổi 61 là tuổi "hoàn giáp".
Tính can chi năm sinh
- Can theo chữ số cuối của năm dương lịch: 0 Canh, 1 Tân, 2 Nhâm, 3 Quý, 4 Giáp, 5 Ất, 6 Bính, 7 Đinh, 8 Mậu, 9 Kỷ.
- Chi: lấy năm trừ 4, chia cho 12, lấy số dư: 0 Tý, 1 Sửu, 2 Dần... 11 Hợi.
Lưu ý quan trọng: năm can chi bắt đầu từ Tết Nguyên đán (tử vi, xem tuổi) hoặc từ tiết Lập xuân (bát tự, chọn ngày), không bắt đầu từ 1 tháng 1. Người sinh tháng 1 hoặc đầu tháng 2 dương lịch cần kiểm tra lại.
Can chi của tháng, ngày, giờ
- Tháng: tháng Giêng luôn là tháng Dần. Can của tháng Giêng theo can năm: năm Giáp, Kỷ là Bính Dần; Ất, Canh là Mậu Dần; Bính, Tân là Canh Dần; Đinh, Nhâm là Nhâm Dần; Mậu, Quý là Giáp Dần.
- Ngày: can chi ngày xoay vòng 60 ngày liên tục, không phụ thuộc tháng hay năm, nên phải tra lịch hoặc tính từ một mốc.
- Giờ: giờ Tý của ngày Giáp hoặc Kỷ là Giáp Tý, rồi lần lượt tăng.
Nạp âm
Mỗi cặp can chi còn có một hành nạp âm, chia 60 cặp thành 30 đôi. Ví dụ Giáp Tý, Ất Sửu là Hải Trung Kim; Canh Ngọ, Tân Mùi là Lộ Bàng Thổ; Bính Ngọ, Đinh Mùi là Thiên Hà Thủy. Khi người ta nói "mệnh Thổ" theo năm sinh, họ thường nói hành nạp âm này.
Ví dụ minh họa
Năm 2026 và người sinh 20/1/1990
Năm 2026: chữ số cuối 6 là Bính; (2026 − 4) chia 12 dư 6 là Ngọ. Vậy 2026 là năm Bính Ngọ, nạp âm Thiên Hà Thủy.
Người sinh 20/1/1990: tính theo công thức thì 1990 là Canh Ngọ. Nhưng Tết năm Canh Ngọ rơi vào 27/1/1990, nên ngày 20/1/1990 vẫn thuộc năm Kỷ Tỵ âm lịch. Khi xem tuổi, người này tuổi Tỵ, không phải tuổi Ngọ.
Thử ngay với thông tin của bạn.
Tra can chi của một ngày bất kỳCâu hỏi thường gặp
Vì sao không có năm Giáp Sửu?
Giáp là can dương, Sửu là chi âm. Can chi chỉ ghép dương với dương, âm với âm, nên Giáp chỉ đi với Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất.
Hành của can, chi và nạp âm khác nhau thì dùng cái nào?
Tùy mục đích. Xem mệnh theo năm sinh thường dùng nạp âm. Bát tự và chọn ngày chủ yếu dùng hành của can và chi. Hai cách không mâu thuẫn, chúng trả lời các câu hỏi khác nhau.
Tuổi mụ là gì?
Tuổi tính theo năm âm lịch, cộng một từ lúc sinh ra và cộng thêm một mỗi khi qua Tết: tuổi mụ = năm đang xem − năm sinh âm lịch + 1.
Nguồn tham khảo
Đăng ngày · Cập nhật lần cuối . Nội dung do Lá Số Tử Vi biên soạn, chỉ để tham khảo.