Ngũ hành là năm trạng thái vận động mà người xưa dùng để xếp loại mọi thứ: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Chữ "hành" nghĩa là đi, là vận hành, nên ngũ hành không phải năm loại vật chất mà là năm kiểu biến đổi nối tiếp nhau. Tử vi, chọn ngày, bát tự và phong thủy đều dựa trên hai quan hệ cơ bản: tương sinh và tương khắc.
Vòng tương sinh
Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc. Cách nhớ dân gian:
- Gỗ cháy thành lửa (Mộc sinh Hỏa).
- Lửa đốt mọi thứ thành tro đất (Hỏa sinh Thổ).
- Kim loại nằm trong lòng đất (Thổ sinh Kim).
- Kim loại lạnh làm hơi nước đọng lại (Kim sinh Thủy).
- Nước nuôi cây (Thủy sinh Mộc).
Hành sinh ra gọi là "mẹ", hành được sinh gọi là "con". Mẹ cho đi nên hao bớt, con được nhận nên mạnh thêm.
Vòng tương khắc
Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc. Rễ cây xuyên đất, đất ngăn nước, nước dập lửa, lửa nung chảy kim loại, dao rìu chặt cây.
Khắc không có nghĩa là xấu tuyệt đối. Khắc vừa phải giữ cho hệ thống cân bằng: không có Kim khắc thì Mộc mọc tràn lan, không có Thủy khắc thì Hỏa cháy quá mức.
Phản sinh và phản khắc
Khi một hành quá mạnh hoặc quá yếu, quan hệ có thể đảo chiều:
- Phản sinh: sinh quá mức thành hại. Nhiều nước quá thì cây úng (Thủy nhiều, Mộc trôi); lửa quá to thì đất khô cằn.
- Phản khắc (còn gọi là phản vũ): hành bị khắc quá mạnh quay lại làm hại hành khắc mình. Lửa lớn làm nước sôi cạn; cây cứng làm mẻ lưỡi rìu.
Vì vậy không thể chỉ nhìn "sinh" là tốt, "khắc" là xấu; cần biết hành nào đang mạnh, hành nào đang yếu.
Bảng tra nhanh
| Hành | Sinh cho | Được sinh bởi | Khắc | Bị khắc bởi |
|---|---|---|---|---|
| Mộc | Hỏa | Thủy | Thổ | Kim |
| Hỏa | Thổ | Mộc | Kim | Thủy |
| Thổ | Kim | Hỏa | Thủy | Mộc |
| Kim | Thủy | Thổ | Mộc | Hỏa |
| Thủy | Mộc | Kim | Hỏa | Thổ |
"Mệnh" theo năm sinh là hành nào
Khi nói một người "mệnh Kim" hay "mệnh Thổ" theo năm sinh, người ta thường dùng hành nạp âm của can chi năm sinh, không phải hành của con giáp. Ví dụ người sinh năm Canh Ngọ: chi Ngọ thuộc Hỏa, nhưng nạp âm Canh Ngọ là Lộ Bàng Thổ, nên người đó "mệnh Thổ". Phong thủy nhà ở theo Bát trạch lại dùng một hệ khác là cung phi (quái số), tính từ năm sinh và giới tính. Ba cách này trả lời ba câu hỏi khác nhau, đừng trộn lẫn.
Ví dụ minh họa
Hai người sinh năm 1990 và 1984
Người A sinh năm 1990 (Canh Ngọ), nạp âm Lộ Bàng Thổ. Người B sinh năm 1984 (Giáp Tý), nạp âm Hải Trung Kim.
Thổ sinh Kim: A "sinh" cho B. Theo cách xem tuổi dân gian, đây là quan hệ tương sinh, thường được coi là hợp. A ở vai người cho, nên được khuyên chú ý đừng để mình kiệt sức vì chăm lo cho người kia.
Nếu xét theo con giáp thì Ngọ và Tý là cặp lục xung. Hai cách xem cho hai kết luận khác nhau; đó là lý do không nên dựa vào một tiêu chí duy nhất.
Thử ngay với thông tin của bạn.
Xem mệnh và tuổi hợp theo năm sinhCâu hỏi thường gặp
Mệnh khắc nhau thì có nên lấy nhau không?
Xem tuổi chỉ là một tham khảo dân gian. Khắc trong ngũ hành không phải lời tiên tri về hôn nhân; tính cách, giá trị sống và cách hai người cư xử với nhau quan trọng hơn nhiều.
Vì sao Thổ lại ở giữa?
Trong cách xếp theo phương vị, Thổ đứng ở trung tâm và gắn với mười tám ngày cuối mỗi mùa, làm cầu nối giữa các hành. Trong vòng tương sinh, Thổ đứng sau Hỏa và trước Kim.
Ngũ hành có liên quan đến năm nguyên tố của chiêm tinh phương Tây không?
Không. Chiêm tinh phương Tây dùng bốn nguyên tố Lửa, Đất, Khí, Nước, có gốc từ triết học Hy Lạp. Hai hệ hình thành độc lập.
Nguồn tham khảo
- Wuxing, Chinese philosophy (Wikipedia tiếng Anh)
- Hoàng Đế Nội Kinh, phần Tố Vấn (thiên Âm dương ứng tượng đại luận)
Đăng ngày · Cập nhật lần cuối . Nội dung do Lá Số Tử Vi biên soạn, chỉ để tham khảo.