Âm lịch Việt Nam thật ra là âm dương lịch: tháng theo Mặt Trăng, còn mùa theo Mặt Trời. Phần "dương" đó chính là 24 tiết khí. Vì tiết khí bám theo Mặt Trời, chúng rơi vào ngày dương lịch gần như cố định mỗi năm, nhưng xê dịch nhiều so với ngày âm.
Cách chia
Mỗi năm Mặt Trời đi hết một vòng 360 độ trên hoàng đạo. Chia vòng này thành 24 phần, mỗi phần 15 độ, ta có 24 tiết khí. Mốc 0 độ là Xuân phân. Mỗi tiết dài khoảng 15 ngày; tiết mùa đông ngắn hơn một chút vì lúc đó Trái Đất ở gần Mặt Trời và chạy nhanh hơn.
Danh sách 24 tiết
| Tiết | Kinh độ Mặt Trời | Ngày dương lịch (gần đúng) |
|---|---|---|
| Lập xuân | 315° | 4/2 |
| Vũ thủy | 330° | 19/2 |
| Kinh trập | 345° | 6/3 |
| Xuân phân | 0° | 21/3 |
| Thanh minh | 15° | 5/4 |
| Cốc vũ | 30° | 20/4 |
| Lập hạ | 45° | 6/5 |
| Tiểu mãn | 60° | 21/5 |
| Mang chủng | 75° | 6/6 |
| Hạ chí | 90° | 21/6 |
| Tiểu thử | 105° | 7/7 |
| Đại thử | 120° | 23/7 |
| Lập thu | 135° | 8/8 |
| Xử thử | 150° | 23/8 |
| Bạch lộ | 165° | 8/9 |
| Thu phân | 180° | 23/9 |
| Hàn lộ | 195° | 8/10 |
| Sương giáng | 210° | 23/10 |
| Lập đông | 225° | 7/11 |
| Tiểu tuyết | 240° | 22/11 |
| Đại tuyết | 255° | 7/12 |
| Đông chí | 270° | 22/12 |
| Tiểu hàn | 285° | 6/1 |
| Đại hàn | 300° | 20/1 |
Ngày cụ thể có thể lệch một ngày tùy năm và múi giờ.
Tiết và trung khí
24 tiết xen kẽ hai loại. Các tiết ở vị trí lẻ (Lập xuân, Kinh trập, Thanh minh...) gọi là tiết, đánh dấu đầu tháng theo tiết khí: Lập xuân mở đầu tháng Dần, Kinh trập mở đầu tháng Mão. Các tiết ở vị trí chẵn (Vũ thủy, Xuân phân, Cốc vũ...) gọi là trung khí.
Trung khí quyết định tháng nhuận. Một năm âm lịch có 12 hoặc 13 tháng. Khi có 13 tháng, tháng đầu tiên không chứa trung khí nào sẽ là tháng nhuận. Tháng 11 âm lịch luôn chứa Đông chí. Đây là cách tính trong thuật toán của Hồ Ngọc Đức mà các trang của Lá Số Tử Vi dùng.
Tiết khí dùng vào việc gì
- Nông lịch: tiết khí ra đời để canh thời vụ: Cốc vũ là mưa cho lúa, Mang chủng là lúc gieo hạt có râu.
- Chọn ngày: thập nhị trực tính theo tháng tiết khí, ví dụ trực Kiến rơi vào ngày cùng chi với tháng.
- Bát tự: năm và tháng trong bát tự đổi vào ngày giao tiết (năm mới bắt đầu từ Lập xuân, không phải Tết).
Ví dụ minh họa
Lập xuân và Tết năm 2026
Năm 2026, Mặt Trời đạt kinh độ 315° vào ngày 4/2/2026, tức tiết Lập xuân. Còn Tết Bính Ngọ rơi vào 17/2/2026. Một em bé sinh ngày 10/2/2026:
- Theo âm lịch (dùng cho tử vi, tuổi con giáp), em vẫn thuộc năm Ất Tỵ, vì chưa qua Tết.
- Theo tiết khí (dùng cho bát tự), em đã thuộc năm Bính Ngọ, vì đã qua Lập xuân.
Năm 2025 có tháng 6 nhuận (từ 25/7 đến 22/8/2025) vì tháng đó không chứa trung khí nào.
Thử ngay với thông tin của bạn.
Xem tiết khí trên lịch thángCâu hỏi thường gặp
Tiết Thanh minh có phải lúc nào cũng vào tháng 3 âm lịch?
Thường rơi vào tháng 2 hoặc tháng 3 âm lịch, vì tiết khí theo Mặt Trời còn tháng âm theo Mặt Trăng. Theo dương lịch thì Thanh minh luôn vào khoảng 4 hoặc 5 tháng 4.
Vì sao Lập xuân ở Việt Nam không ấm?
Tiết khí được đặt theo khí hậu lưu vực sông Hoàng Hà ở Trung Quốc. Ở Việt Nam, đặc biệt miền Nam, tên gọi của tiết không khớp hoàn toàn với thời tiết.
Tiết khí có phải là âm lịch không?
Không. Tiết khí thuộc phần dương lịch của âm dương lịch, nên ngày dương lịch của chúng gần như cố định.
Nguồn tham khảo
Đăng ngày · Cập nhật lần cuối . Nội dung do Lá Số Tử Vi biên soạn, chỉ để tham khảo.